DỤ CON ĐỌC SÁCH

DỤ CON ĐỌC SÁCH

 

Có con hay chữ, chăm chỉ đọc sách, thấm được điều hay nhẽ đẹp trong sách mà nên người thì còn gì tự hào bằng. Vậy chờ gì nữa, cha mẹ mau mau dụ con đọc sách, dìu con vào thế giới của những con chữ huyền diệu đi thôi.

 

Bắt đầu từ trang sách con lung linh bước vào đời

Cu tý nhà nọ, tiểu công chúa nhà kia biết đọc nhoay nhoáy từ trước khi vào lớp Một. Cha mẹ các nhà khác cứ tha hồ mà trầm trồ, tha hồ mà ngấm ngầm so sánh với con mình còn đang “mù chữ dở” mà cháy ruột lo ngày lo đếm. Nỗi lo ấy không chỉ là vì con thua bạn bè một nhịp quan trọng trên đường học vấn mà rất nhiều khi còn là nỗi buồn âm ỉ vì con mình cũng chăm ẵm, bú mớm có kém ai mà kém cỏi khả năng tiếp cận văn hóa, văn minh.

 

Đành rằng mức độ nhiều hơn, ít hơn, nhanh hơn, chậm hơn cử khả năng đọc, kỹ năng tiếp cận nội dung của trẻ phụ thuộc một phần vào tố chất bẩm sinh nhưng hiện thực cuộc  sống cho thấy việc gây hứng thú đọc và duy trì nó bền vững tới suốt cuộc đời phần nhiều là do cá nhân trau dồi mà nên. Và bên cạnh đó, môi trường văn hóa đọc mà bé được bao bọc ở nhà, ở trường và xã hội đóng góp một tỉ lệ quan trọng.

 

Thực ra không nhất thiết thần đồng mới có thể đọc sớm, mê sách như bẩm sinh như thế và việc biết đọc, thích đọc không hẳn là tố chất tự nhiên có ở đứa trẻ, cũng như không nên đánh đồng thời điểm xuất hiện tình yêu sách, yêu đọc ở bé với thời điểm chính thức bắt đầu cuộc đời học sinh. Về lâu dài, đọc sách cũng lại là kênh tiếp thu bền bỉ hơn nhiều so với tháng năm hữu hạn đón nhận tri thức trên ghế nhà trường.

 

Ngay từ khi chưa tới trường con đường ấy đã có thể bắt đầu trong cuộc sống của bé thơ, ngay trong mái ấm gia đình, với những bàn tay dìu dắt đầu tiên của ông bà, cha mẹ, người thân. Môi trường lý tưởng đầu tiên cho hạt tình yêu sách nảy mầm chính là không gian gia đình xem đọc sách như niềm vui sống của từng người. Thông điệp về tình yêu  đọc ấy mạnh mẽ, có sức thuyết phục tâm hồn thơ bé không kém bất kỳ tiếng gọi yêu thương nào trong cuộc đời.

 

Cốt lõi của một tình yêu sách, thói quen đọc sách ở một con người là năng lực đọc văn bản. Nhu cầu đọc sách bền vững của một cá nhân trong suốt cuộc đời từ tuổi ấu thơ không gì hơn chính là thích đọc và biết đọc, biến việc đọc thành bộ phận của niềm vui sống hàng ngày. Khởi đầu của con đường trau dồi năng lực đọc ấy tuyệt nhất là từ tuổi nhỏ, bắt đầu với những hình ảnh trong những truyện kể và truyện tranh tuổi thơ.

 

Gây men tình yêu sách cho con

Tuổi mẫu giáo, tiểu học, nhu cầu được nghe các câu chuyện từ sách, đọc sách của trẻ em là nhu cầu cần thiết như được ăn, được thở và đặc biệt – như là được chơi. Nhưng thực ra mầm yêu sách, khát khao khám phá thế giới trong sách có thể được dẫn dụ đưa vào bé từ sớm hơn rất nhiều.

 

Ngay khi bé chưa biết nói, thậm chí cả lúc cha mẹ đọc sách chứ không giao tiếp trực tiếp với con thì hoạt động đọc sách của cha mẹ cũng đã có thể là trực quan sinh động để thói quen bắt chước người lớn của bé có một khuôn mẫu tốt để theo. Những câu chuyện thú vị của cha mẹ liên quan tới sách, quà tặng là sách, chuyến đi chơi cả nhà ở nhà sách… là cách khởi đầu tự nhiên tuyệt vời cho một tình yêu sách ở bé con.

 

Bé bắt đầu biết nghe kể chuyện, tức là khoảng tuổi rưỡi, hai tuổi, trước khi đi ngủ, còn gì ấm áp hơn là được nằm trong vòng tay cha mẹ, nghe đọc chuyện cổ tích, ngụ ngôn. Sách lúc này là đồ chơi đẹp, những hình vẽ đẹp đẽ kèm với lời kể, đọc hộ cho nghe, bình luận vui vẻ khiến bé vừa thỏa mãn vì được ôm ấp, vừa được bày cách chơi với sách,  đúng hơn là với những nhân vật trong sách. Ngay từ lúc đó, bé bắt đầu bay bổng với trí tưởng tượng diệu kỳ bắt đầu từ những chi tiết vui tươi, mát lành, đi vào giấc mơ mà mình là nhân vật chính của câu chuyện với những điểm tốt đẹp trong nhân cách. Những khuyến khích đầu tiên của cha mẹ theo hướng  con sẽ chính là như thế gợi cho mầm yêu sách nảy chồi trong lòng bé.

 

Và vì là trò chơi, trò chuyện về những điều bé hứng thú về sách và các nhân vật có thể bắt đầu vào bất cứ lúc nào trong ngày, miễn là không quá ảnh hưởng tới giờ giấc sinh hoạt của bé và công việc của người lớn. Cũng không phải thành nếp bó buộc hàng ngày như thời khóa biểu để tránh căng thẳng cho bé. Những lời khen kịp thời khi bé học theo việc làm tốt của nhân vật trong sách hoặc lời bé kể lại bay bổng vượt khỏi nội dung câu chuyện theo trí tưởng tượng của mình là chất kích thích quan trọng để bé bắt đầu một sự tự tin vào tư cách người đọc của bản thân mình.

 

Bé lớn hơn một chút, tình yêu với sách bắt đầu nên được hướng đến thể hiện ở cách giữ gìn bảo quản sách. Bố trí cho bé một lượng sách phù hợp trong tầm tay để bé có thể tự lấy ra chơi, đọc và xếp lại gọn gàng là cần thiết.

 

Trong trò chơi với sách ấy, cha mẹ vừa là bạn cùng chơi, vừa là bà đỡ cho hứng thú với sách của bé được thoải mái nảy nở. Cuộc chơi luôn phải duy trì như phần thưởng và quãng thời gian ấm áp ngọt ngào đối với bé, như một sinh hoạt gia đình bình dị đương nhiên để việc hướng con thành  một người đọc suốt đời không bao giờ là áp lực đối với cả bé và cha mẹ.  Thậm chí cả khi bé lớn lên, đi học và trưởng thành, sách có thể, rất nên, là phần thưởng chứ đừng bao giờ cha mẹ, thầy cô giáo xem việc đọc sách cho bé nghe, thu xếp thời gian và đầu tư sách cho bé đọc lại là cái giá để mặc cả hình phạt vì con có lỗi. Thay vì biến đọc sách trở thành một nhiệm vụ nữa trong rất nhiều nhiệm vụ hàng ngày của trẻ, gây áp lực cho trẻ thông qua những cách khen thưởng hoặc trừng phạt liên quan đến sách, hãy làm sao để trẻ thèm đọc sách như thèm được chơi, thậm chí thèm đọc hơn cả chơi.

 

Đọc sách cho con – kỹ năng tạo nên niềm vui

Khi đã gieo vào bé một khởi mầm hứng thú chơi với sách tức là tới lúc để cha mẹ tiếp tục chỉ cho con thấy thế giới diệu kỳ của con chữ, trang sách, hướng tới thúc đẩy bé tự khao khát khám phá thế giới mới lạ được kể trong sách, dần tiến tới ý thức tìm ở sách câu trả lời về những điều bé cần biết.

 

Bắt đầu là vừa đọc, vừa kể cho con. Cha mẹ có thể tạo cùng con thói quen tranh thủ một đôi chục phút trước lúc đi ngủ ngồi cạnh giường đọc truyện cho bé nghe. Nhưng bất kỳ  thói quen nào cũng có thể gây phản tác dụng nếu nó được cố gắng duy trì theo cách khiến bé bị gò bó, chán  trò chơi đọc sách. Chỉ nên đặt mục tiêu mỗi ngày có thể có một khoảng thời gian cố định để cùng bé đọc sách. Thậm chí trong bối cảnh cuộc sống nhiều vội vã này, cha mẹ có thể dựa cả vào điều kiện của mình và hứng thú nhiều khi là đột xuất của con để sắp xếp những khoảng đọc, kể, trò chuyện với con về sách, nội dung, nhân vật… với độ dài ngắn bất kỳ. Không cần vội sốt ruột vì con đường rất dài, thời gian biểu cho hoạt động này cần rất linh hoạt vì trước hết nó dựa trên hứng thú của bé và những động viên khéo léo của người lớn. Quan trọng hơn là thói quen đọc sách và niềm yêu thích này cần được duy trì lâu dài. Để làm được như thế, kỹ năng đọc cho bé nghe hiệu quả  là điều mà cha mẹ cần thiết tạo cho chính mình.

 

Các kỹ năng này nâng cao dần về độ khó cả với bố mẹ và bé. Đi từ chỗ bé thụ động hoàn toàn khi nghe kể, đọc  chỉ nhằm để con thích hình hành đẹp, nhân vật sinh động, câu chuyện là… phụ, tới chỗ bé phải tập nhớ rồi cảm nhận được nội dung, nhân vật và cao hơn nữa là bé kể lại được câu chuyện.

 

Sau khi lựa được truyện phù hợp với lứa tuổi con cả về hình thức, nội dung, kỹ năng đầu tiên là đọc diễn cảm  và  kể chuyện kết hợp với chỉ cho con nhận biết các nhân vật, hành động của nhân vật qua tranh vẽ minh họa. Đọc diễn cảm tốt là tiết tấu đọc vừa phải, giọng đọc cần phù hợp với  tính chất câu chuyện trẻ em, tính cách nhân vật để gây ấn tượng cuốn hút và điểm nhấn ghi nhớ với bé.

 

Đọc lặp lại câu chuyện để bé nắm nội dung sâu hơn. Có thể đọc đi đọc lại nhiều lần cùng một câu chuyện cho bé nghe bằng cách đọc trọn truyện hoặc đọc lặp lại từng đoạn. Để tránh nhàm chán và tạo hiệu quả nhấn mạnh, trò chơi đọc  này được biến thể thành nhập vai trong truyện để kể, kết hợp với diễn xuất. Phân vai với bố mẹ theo thỏa thuận và thể hiện nó sẽ khiến bé hứng thú hơn nhiều.

Sau đó có thể hỏi bé những câu hỏi liên quan đến nội dung của câu chuyện. Bố mẹ cần lưu ý phương pháp đặt câu hỏi để không gây áp lực quá cho con. Hỏi ý kiến và cảm nhận của bé về nhân vật và nội dung câu chuyện đó chính là phương pháp trọng tâm để bé hiểu sâu nội dung câu chuỵên. Sau đó có thể hỏi những vấn đề cuộc sống có liên quan, nếu như bé không trả lời được thì cũng không nên sốt ruột mà chê trách hoặc dùng sách khích bác con. Những kỹ năng cảm thụ này không phải một sớm một chiều mà bé có thể có ngay được, nó còn là quá trình trau luyện rất dài, phụ thuộc vào trải nghiệm lứa tuổi và khả năng tập trung của bé.

Tiếp theo, ở mức độ cao hơn, bố mẹ yêu cầu bé kể lại câu chuyện. Khi bé có thể trả lời được các câu hỏi liên quan đến câu chuyện, bắt đầu yêu cầu bé kể lại câu chuyện trọn vẹn hoặc từng đoạn với sự  gợi ý hỗ trợ của bố mẹ. Lúc này, thái độ hứng thú nghe con kể chuyện của  thính giả bố, mẹ sẽ là nguồn kích thích, động viên bé rất lớn. Nếu bé có dông dài chế thêm chi tiết theo trí tưởng tượng hoặc để bù đắp, chắp nối lỗ hổng trót quên nào đó cho liền mạch câu chuyện thì không phải là lỗi  mà chính là một bước  thành công của chương trình đọc – kể chuyện cùng con. Điều đó cho thấy bé đã trưởng thành hơn về kỹ năng đọc chủ động và sáng tạo. Tất nhiên bố mẹ vẫn cần cùng con rà soát lại để ghi nhận đúng nội dung, nhân vật nhưng nên làm khi bé đã hoàn thành phần kể lại đầy biến tấu của mình để tránh làm bé cụt hứng và tự né tránh trí sáng tạo của mình, sa vào học vẹt.

 

Với ý thức cùng con khởi đầu sớm thú vui đọc sách, với một chiến lược hợp lý mà nhẹ nhàng, phương pháp hiệu quả, tình yêu đọc sách sẽ chắc chắn được truyền thành công sang con.

THÂN VỚI EM ĐI THƯ VIỆN ƠI

 

An Thảo

 

Học sinh chưa gần thư viện trường học - chuyện thật như đùa

Sau nhiều nỗ lực đầu tư nâng cấp hệ thống thư viện trường học ở nước ta, người ta vẫn phải thừa nhận mạng lưới này chưa phát huy được hết công suất để thực hiện chức năng hỗ trợ nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo như kỳ vọng của ngành giáo dục, nhà quản lý, giáo viên và học sinh. Đích đến phát triển và duy trì ở trẻ em thói quen và hứng thú trong việc đọc, nghiên cứu và thói quen đến thư viện trong suốt cuộc đời của trẻ cũng dường như còn là đường xa tít tắp.

 

Không hiếm học sinh không biết thư viện nằm ở chỗ nào trong khuôn viên trường, không tới thư viện trường vì… chẳng có việc gì cần, thậm chí nhiều em còn ồ lên ngạc nhiên “trường mình cũng có thư viện á?”.

 

Cũng không hiếm những thư viện trường có khung cảnh đẹp, thậm chí trang bị internet, bàn ghế, tủ giá đầy đủ nhưng tìm hiểu kỹ thì có ít sách, ít đầu sách hoặc chỉ là nhóm sách mà các em đều đã có để sử dụng hàng ngày. Mảng sách giải trí thu hút các em về hoặc các hoạt động sinh hoạt khác có sức hút liên quan tới đánh thức văn hóa đọc đều vắng bóng. Thư viện dù đạt chuẩn nhưng thờ thì dễ, giữ lễ lại khó, không duy trì được nếp hoạt động đáp ứng trúng và đúng nhu cầu học tập và mở rộng vốn tri thức của học sinh thì xem ra danh hiệu chuẩn mới chỉ là hình thức so với yêu cầu phục vụ thực tế.

 

Thời gian ở trường của học sinh chỉ dành cho các sinh hoạt học tập trên lớp, trong sinh hoạt ngoại khóa hầu như cũng vắng bóng thời gian liên quan tới hoạt động ở thư viện trường. Nhu cầu đọc, tra cứu  của học sinh từ nguồn thư viện trường, dù với khối sách tham khảo hay giải trí cũng có vẻ mất đi.

 

Bộ phận học sinh có niềm đam mê đọc, dù không đông trong bối cảnh hiện nay, ái ngại thay, cũng có những lý do để không có cơ hội làm thân với thư viện trường dù em thực muốn. Đây đó vẫn còn tình trạng giáo viên… không muốn học sinh đọc truyện, dù là truyện chữ hay truyện tranh, sách tham khảo vì cho rằng mê đọc sách là một nguyên nhân khiến các em thiếu tập trung khi học. Dù chỉ rất ít trẻ gặp vấn đề kiểu ấy nhưng nhà trường quyết định không cho các cháu đọc sách nữa, không mang sách tới trường và đọc, mượn ở thư viện trường càng… dễ cấm. Cách quy định máy móc này rốt cuộc khiến thư viện trường dù đạt chuẩn hay sơ sài cũng đều là “khu vực xa lạ” đối với học sinh. Thậm chí có trường hợp phụ huynh đã chuyển con từ trường danh tiếng mà cấm đọc sách kiểu này về trường bình thường hơn nhưng có cơ chế quản lý cân bằng hơn đối với nhu cầu phát triển tri thức của học sinh, không ngăn cấm các em tìm tòi khám phá mở rộng hiểu biết qua hoạt động đọc sách.

 

Như thế, giữa nhu cầu của học sinh và sự đáp ứng của thư viện trường học vẫn còn là khoảng cách cần xóa bỏ. Để thư viện thực sự là không gian thân thiết với các em, cần một chiến lược nỗ lực  đồng thuận từ tất cả các bên liên quan.

 

Thư viện cố nhiều mà chưa đủ thân

Trong mạng lưới thư viện trường học rộng khắp ở nước ta đã và đang nổi lên nhiều điểm sáng thân thiện. Đó là kết quả cố gắng không ngừng, phát huy thành công nguồn lực đầu tư vào thư viện trường học, là kết quả tâm huyết của những giáo viên – thủ thư dù xuất phát điểm chuyên nghiệp hay tự mày mò kỹ năng nghề trong bối cảnh ưu tiên đầu tư cho thư viện trường học còn chưa được thật đủ lúc này.

 

Rất nhiều thư viện nhà trường ở các khối cấp phổ thông, ở đô thị lớn hay ở các vùng nông thôn, vùng khó khăn đã tận dụng và phát huy tốt nguồn lực thư viện cả về vật chất và con người để xây dựng thành công mô hình thư viện thân thiện, thu hút học sinh tìm tới thỏa mãn nhu cầu tra cứu, tham khảo, giải trí. Những mô hình tủ sách thư viện góc lớp, thư viện phục vụ lưu động ngoài trời đã thực sự hướng tới cung cấp cơ hội tiếp cận thư viện công bằng giữa các học sinh, góp phần quan trọng xây dựng thói quen đọc sách, hỗ trợ việc dạy – học tích cực. Cũng ghi nhận được nhiều sáng kiến, nỗ lực của các thư viện để “chuyên nghiệp hóa” thực sự hệ thống hoạt động, không thụ động chờ học sinh có nhu cầu tìm đến mà đã tổ chức những hoạt động thúc đẩy các em tham gia vào đọc sách tích cực, tức là đọc và biến được tri thức từ sách thành tài sản của mình, áp dụng vào đời sống học tập, sinh hoạt. Phong trào thi đua đọc, thi tìm hiểu sách, thi viết bình luận sách được duy trì định kỳ, thường xuyên… đã tạo điều kiện cho học sinh dần dần hình thành nhu cầu đọc sách tự giác, đọc sách có phương pháp. Kết quả của những nỗ lực ấy cho thấy việc đánh thức nhu cầu đọc của học sinh, khả năng kéo các em tới thư viện, sử dụng nguồn lực thư viện hiệu quả vào học tập, tu dưỡng là hiện thực khả thi.

 

Những thành công ấy được ghi nhận cả ở những trường có điều kiện vật chất đầy đủ hoặc còn khó khăn. Như vậy cơ sở vật chất đầu tư vào thư viện, dù là yếu tố quan trọng nhưng vẫn chưa phải là nguyên nhân cơ bản, chưa là toàn bộ nguyên nhân quyết định “tình thân” giữa thư viện và học sinh.

 

Bên cạnh những lý do vĩ mô như hiện trạng sút giảm văn hóa đọc trong xã hội

 

 

 

Để thư viện thân với học sinh

 

 

 

 

 

 

 

Các mục tiêu của Thư viện trường học

TVTH là một phần không thể thiếu của quá trình giáo dục. Những dịch vụ dưới đây cần thiết cho việc phát triển học vấn, kiến thức thông tin, văn hóa, việc dạy và học, và là những dịch vụ cơ bản của TVTH: 

- Hỗ trợ và tăng cường các mục tiêu giáo dục như đã được phác thảo trong nhiệm vụ của trường học và chương trình giảng dạy. 

- Phát triển. 

- Tạo cơ hội để người đọc có kinh nghiệm trong việc tạo ra và sử dụng thông tin để có kiến thức, hiểu bài, làm giàu trí tưởng tượng và thư giãn. 

- Hỗ trợ cho học sinh kỹ năng nghiên cứu và thực hành trong đánh giá và xử lý thông tin, không phụ thuộc vào hình thức, khuôn khổ hay môi trường truyền thông hoặc hình thức giao tiếp trong cộng đồng. 
- Giúp học sinh tiếp cận với các nguồn thông tin địa phương, khu vực, quốc gia, toàn cầu và tạo cơ hội để học sinh tiếp cận với các ý tưởng, kinh nghiệm và quan điểm đa dạng. 

- Tổ chức các hoạt động nhằm khuyến khích khả năng nắm bắt thông tin nhạy bén và hiểu biết về văn hóa, xã hội.

- Cộng tác chặt chẽ với học sinh, giáo viên, các nhà quản lý và phụ huynh nhằm thực hiện nhiệm vụ của trường học. 

- Đề cao quan điểm cho rằng tự do trí tuệ và sự tiếp cận thông tin là cần thiết đối với quyền công dân và cuộc sống trong xã hội bình đẳng. 

- Khuyến khích việc đọc, khai thác các nguồn lực và dịch vụ của TVTH đối với tất cả các thành viên trong cũng như ngoài trường học.

TVTH thực hiện các chức năng này qua việc phát triển các chính sách và dịch vụ, chọn lọc và bổ sung các nguồn, tạo điều kiện tiếp cận các nguồn thông tin, cung cấp cơ sở vật chất giáo dục và TVTH tiếp nhận những cán bộ đã qua đào tạo.